tamarToen ik klein was zei mijn moeder altijd als me als ik gaapte dat ik moe was en het nu echt tijd was om naar bed te gaan. En dacht ik dat gapen betekende dat ik moe was. Totdat ik 10 was en een vriendinnetje zei dat het iets heel anders betekende: dat je gaat gapen als je iets interessant vindt. 10 jaar later betrapte ik mezelf op gapen in de sportschool tijdens een heel erg intensieve spinningles. Nee ik was niet moe en nee ik vond het ook niet interessant. Maar waarom gaapte ik dan?
Mensen gapen ongeveer 6 tot 23 keer per dag. We beginnen er mee terwijl we nog in de baarmoeder ronddobberen en gaan er ons hele leven mee door. Maar waarom? Ook wetenschappers zijn het er nog niet over eens waarom we nou zoveel gapen, maar er zijn wel veel theorieën.

We zijn gapen gaan associëren met moe zijn, omdat we vaak gapen als we opstaan of willen gaan slapen. Maar dit zijn niet de enige situaties waarin we gapen; we gapen ook in situaties waarin we niet slaperig zijn, maar angstig of gestrest (of als we heel hard aan het sporten zijn!). Gapen door stress gebeurt bijvoorbeeld voordat je een belangrijke presentatie moet geven of als muzikant net voor een optreden. De overeenkomst tussen deze momenten is dat het overgangsfases zijn. De overgang van rust naar inspanning en van ontspanning naar prestatie leveren.
De fysiologische verschijnselen die horen bij gapen zijn een verhoogde hartslag, verhoogde bloeddruk en het aanspannen van spieren in de nek, kaak en het gezicht. Hierdoor komt er druk op de arteriën en venen van de hersenen, waardoor de doorbloeding hiervan groter wordt. Daarnaast worden alle holtes opengezet, waardoor de lucht vernieuwd wordt. Vanuit deze observaties bedachten onderzoekers uit Amerika de hypothese dat gapen je hersenen zou afkoelen. Volgens metingen die gedaan zijn klopt dit tot op zekere hoogte: je hersenen koelen maximaal een halve graad af. Bij een onderzoek hiernaar deelden ze een groep mensen op in tweeën. Groep 1 kreeg een cold pack van 4°C tegen hun hoofd. Groep 2 een cold pack van 46°C en groep 3 eentje op kamertemperatuur. Beide groepen keken naar foto’s van mensen die gaapten. In groep 1 gaapte 9% van de participanten tegenover 41% van de participanten in groep 2 en 3. Een aanzienlijk verschil dus.
Het idee hierachter is dat als je hoofd al koud is, je niet gaat gapen omdat je je hersenen dan nog verder zou afkoelen. En als je hoofd wel warm is je eerder gaapt. Wat dus niet uit dit onderzoek komt is dat hoe warmer je hoofd is hoe meer je gaapt. Wat dus niet helemaal klopt bij deze theorie.
Het gaapmysterie is dus nog lang niet helemaal opgelost. Het beginnetje is wel gemaakt: dat je door te gapen je hersenen laat afkoelen om zo beter te kunnen presteren. En dat verklaart waarschijnlijk dus ook waardoor ik zo moet gapen tijdens mijn spinningles. Mijn hersenen hebben het te warm gekregen van al dat getrap en willen afkoelen. Maar waterdicht is het dus zeker allemaal niet. Het onderzoek is gedaan met een hele kleine groep proefpersonen en heel veel andere vragen over gapen. Maar ondertussen kunnen we mooi om half 9 in de collegezaal zeggen dat al dat gegaap komt omdat we ons goed willen focussen op het college. (en niet omdat we de nacht daarvoor te laat zijn gaan slapen)

https://www.volkskrant.nl/wetenschap/waarom-is-gapen-zo-aanstekelijk~b4a28b28/?utm_campaign=shared_earned&utm_medium=social&utm_source=copylink
https://journals.sagepub.com/doi/full/10.1177/147470490700500109